përmbledhja analitike

Raporti i tanishëm i Progresit 3 paraqet progresin e Projektit për Shfrytëzimin e Tokës Bujqësore (ALUP), EuropeAid/120769/D/SER/KOS, të cilin e financon BE përmes Agjencionit të tij Evropian për Rindërtim (AER), dhe të cilin e implementon Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural (MBPZHR) dhe ndihmohet nga konsulentët e konzorciumit, të cilin e përbëjnë GFA dhe BVVG të Gjermanisë dhe DFFE e Danimarkës.

Qëllimi i përgjithshëm i ALUP-it është që të shtoj prodhimtarinë dhe shfrytëzimin e tokës Bujqësore. Projekti ka për synim që ta arrij këtë duke i përcaktuar 5 komponentët (“rezultatet”) e projektit, që përkatësisht kanë të bëjnë me (i) kornizën ligjore dhe rregullative, (ii) komasacionin e tokës, (iii) planifikimin hapësinor dhe të mjedisit, (iv) qasjen në tokë përmes përmirësimit të funksionimit të tregut të tokës, dhe (v) mekanizmave të përmirësuar të bashkëpunimit. Përveç kësaj, projekti angazhohet të ndihmoj AKM/UNMIK në çështjet e privatizimit të tokës. Janë formuar tri pilot zona, si pjesë e tri nga rezultatet e projektit.

Gjatë periudhës raportuese, aktivitetet e çdo rezultati të projektit kanë vazhduar me intensitet të lartë. Përparim i veçantë është bërë në komponentët ligjore dhe të komasacionit të tokës dhe në ndihmën dhënë AKM/UNMIK-ut në ristrukturimin e Sharr Prodhimit në Dragash. Veç kësaj, kujdes i veçantë i është dhënë identifikimit të ndihmës së mundshme të ALUP-it komunave veriore. Por edhe komponentët tjera kanë pasur përparim të kënaqshëm.

Gjatë periudhës së kaluar të raportimit, janë arritur rezultate të mira në Rezultatin 1 (Korniza Ligjore). Pesë nga gjashtë Udhëzimet Administrative (U.A.) të nevojshme për Ligjin për Tokat Bujqësore (LpTB) janë përgatitur në bashkëveprim me Grupin Punues të MBPZHR-së për Udhëzimet Administrative dhe ALUP-it dhe tani janë të gatshme për t’i nënshkruar Zëvendës Ministri. U.A.i gjashtë do të përgatitet në shkurt dhe mars 2007. Në tërë komunat janë bërë përgatitjet për një sërë seminaresh trajnuese mbi LpTB-në. Dy seminare për ligjin janë mbajtur në MBPZHR, nga të cilat njëri posaçërisht për ndërrimin e destinimit të tokave bujqësore. Seminari tjetër është mbajtur në Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor (MMPH) për ndërrimin e destinimit dhe lidhshmëritë ndërmjet planeve hapësinore dhe tokës bujqësore.

Çështja kryesore e tremujorit të ardhshëm do të jetë periudha e seminareve trajnuese në të gjitha komunat për të prezantuar dhe diskutuar LpTB-në dhe Udhëzimet Administrative të tij. Veç kësaj, eksperti ligjor do të vazhdoj të jetë në dispozicion, për të ndihmuar MBPZHR-në, kur të paraqitet nevoja në çështjet juridike.

Komponenti i Rezultatit 2 (rregullimi i tokës) ka filluar pilot projektin e dytë të rregullimit të tokës në fshatin Videj të Klinës, i cili ka aspekt të dalluar të pakicave. Kjo skemë do të zhvillohet sipas regjimit të U.A. krejtësisht të ri. Implikimet e këtyre U.A. të MBPZHR-së muns të vihen në sprovë në praktikë dhe prandaj do të jenë çështje e fokusit gjatë pilot projektit.

Faza e bisedimeve në rregullimin e tokës në fshatin Shishman tani po has në pengesa sa i përket ndërrimit të strukturës dhe tregon se ekziston një numër vështirësish të ndërlidhura, të cilat ndikojnë në qasjen e vetme të çështjes së projektit (p.sh. vetëm rregullimit të tokës). Deri më tani, ende nuk janë lidhur marrëveshje obligative të këmbimit të tokës. . Vështirësitë e përmendura përfshijnë në mes tjerash (i) mosdisponueshmëria e tokave komunale (ose NSH-ve) për shitje ose qiradhënie ose vetëm për të lehtësuar rindarjen e tokave (ii) çmimet në tregun e tokave pasqyrojnë shfrytëzimin e tokave për qëllime jobujqësore, të cilat janë përtej kapacitetit të prodhimit bujqësor (iii) kredia nuk është e mundshme ose nuk është ekziston në investimet afatgjata (iv) vështirësinë për të kontaktuar dhe për t’i interesuar pronarët e tokave në mungesë.

Del se për komunitetet që i nënshtrohen këtyre vështirësive strukturale është e vështirë që të arrihet ristrukturimi bujqësor, sidomos objektivi për rritjen e madhësive të fermave, siç e ka paraparë ARDP 2007-13.

Periudha e ardhshme raportuese do të vazhdoj me aktivitetet që janë në zhvillim e sipër. Tani shfaqet korniza zyrtare dhe në muajt e ardhshëm, vëmendja do të përqendrohet në aspektet praktike/teknike të procedurës dhe metodologjisë. Me pronarët në Shishman do të diskutohen opsionet konkrete dhe pastaj mund të vazhdohet me procesin e ndërrimit të pronësisë. Tani detyra e parë në Videj është që të përfundohet analiza themelore, e cila tashmë ka filluar.

Pas periudhës gjatë së cilës kapaciteti i ALUP-it për Rezultatin 3 të planifikimit hapësinor dhe të mjedisit ishte shumë i përqendruar në komunën e Dragashit dhe privatizimin e NSH Sharr Prodhimi, tani vëmendja është përqendruar në pilot projektin e planifikimit hapësinor dhe të mjedisit në Klinë. Pavarësisht nga mungesa e të dhënave, është arritur progres i kënaqshëm. I është kushtuar vëmendje trajnimit, si planifikimit hapësinor në përgjithësi, ashtu edhe çështjeve teknike të GIS dhe remote sensing. Në mes tjerash, është bërë trajnimi fillestar për stafin e MBPZHR-së, përfshirë stafin e APK-së dhe IBK. Në nëntor është mbajtur mbledhja e grupit punues për të raportuar progresin dhe për të diskutuar hapat e ardhshëm që duhet ndërmarrë. Sa i përket grumbullimit të analizës së të dhënave në mbarë Klinën, janë përzgjedhur dy fshatra për të shqyrtuar implikimet e planifikimit në shkallë vendore. Është përfunduar analiza e tokës dhe klasifikimet e bonitetit të tokës, edhe pse ende duhet të shtypen hartat përfundimtare. Është e gatshme baza e të dhënave të përgjithshme e planifikimit hapësinor të Klinës, edhe pse krijimi i saj do të vazhdoj sa i përket mirëmbajtjes dhe pastaj përpunimit të zakonshëm.

Do të merret një numër i kufizuar i mostrave të dheut dhe ujit, me qëllim që të vlerësohet nëse ekziston apo nuk ekziston problemi i ndotjes në Klinë. Sot ende vlen përvoja e ASPAUK-ut e vitit 2003. Për një kërkim të tillë themelorë nuk mund të gjenden mjete dhe për këtë arsye konsulenti ka vendosur që t’i bartë shpenzimet. Por, del se kjo është zgjidhje ad – hoc dhe për një kohë, e cila nuk jep procedurën institucionale lidhur me çështjen se si të bëhet grumbullimi i tillë i të dhënave elementare në të ardhmen.

Gjatë tremujorit të parë do të përpunohet mëtutje propozimi i Planit për menaxhimin e tokave rurale dhe propozimi i Planit akcional të mjedisit. Kjo do të thotë se do të paraqitet modeli për planifikimin hapësinor rural, përfshirë mënyrën se si të caktohen prioritetet. Sfida kryesore do të jetë që PMTR të mbetet sa më i thjeshtë që të jetë e mundur, duke argumentuar se është më mirë për të pasur model të thjeshtë – që mund të zgjerohet kur të fitohet përvoja – se sa një sistem të ndërlikuar që nuk është mjaft i kuptueshëm dhe për këtë nuk aplikohet.

Do të mbahen seminare trajnuese për përmbajtjen e PMTR-së dhe PAM. Grupi kryesor i këtyre seminareve trajnuese do të jetë Grupi aktual Punues, i zgjeruar sipas nevojës. Pastaj, në mars në IPH do të mbahet një seminar njëditor për planin hapësinor të Parkut Nacional të Bjeshkëve të Sharrit. IPH-ja ka shprehur preferencën e tij për “ligjëratat gjatë drekës solemne” të këtij seminari integrues, siç është parashikuar në Raportin Fillestar.

Gjatë periudhës raportuese është arritur progres në programin për vlerësimin e tokës në Rezultatin 4.1 (tregu i tokës). Është arritur progres në mbështetjen e ALUP-it për përmirësimin e metodave të vlerësimit dhe zhvillimit të sistemit modern të vlerësimit të pronës së paluajtshme. Angazhimi në zhvillimin e qasjes për vlerësimin e tokës bëhet bashkë me Ministrinë e Ekonomisë dhe Financave (MEF), MBPZHR-në, komunën e Klinës dhe të tjerë. Grupi Punues është takuar dhe e ka diskutuar metodologjinë e propozuar, siç e ka paraqitur vlerësuesi ndërkombëtar i tokës i ALUP-it.

Për shkak të faktit se nuk ka ndryshim të madh ndërmjet vlerave urbane dhe të tokës bujqësore, ka tendenca që çmimet shitëse të jenë spekulative dhe më të larta se vlera e vërtetë e prodhimtarisë bujqësore. Për këtë arsye, metodologjia e vlerësimit bazohet në të ardhurat e mundshme nga bujqësia, e cila mund të përkthehet si kapitalizmi i qirasë neto në para për tokën e shfrytëzuar bujqësore. Kjo metodologji është diskutuar – por (ende) nuk është miratuar – në Grupin Punues dhe është përgatitur propozimi i doracakut për vlerësimin e tokës. Për këtë arsye, do të bëhet një analizë e vogël e përqendruar në qiradhënie në janar në Klinë.

Eksperti ndërkombëtar për vlerësimin e tokës ka marrë pozitë tjetër dhe ka heq dorë nga konzorciumi i konsulentëve. Edhe pse i dëshirojmë fat, kjo për ALUP-in nuk është e mirë, pasi që çështja e vlerësimit të tokës është në zhvillim e sipër dhe do të na mungoj profesionalizmi dhe ekspertiza e tij. Do të bëhet zëvendësimi i përshtatshëm.

Nuk është shënuar ndonjë përparim në komponentin e qiradhënies së tokës. Gjatë tremujorit të ardhshëm, do t’i kushtohet vëmendje kontratave të standardizuara të qiradhënies së tokës.

Rezultati 4.2 (Dragashi, shpërbërja e NSH Sharr Prodhimi) mbetet çështje e kujdesit të veçantë të projektit. Asetet e NSH-ve janë prezantuar si mundësi afarizmi në Panairin e Pronës të Minhenit 2006. Për këtë rasr, ALUP-i ka përgatitur disa harta, duke ofruar disa mundësi për zhvillimin ekonomik në territor dhe duke i paraqitur kufizimet e zhvillimit për shkak të vlerës së lartë të territorit sa i përket natyrës, mjedisit dhe peizazhit. Deri më tani, nuk janë marrë ende vendime përfundimtare rreth së ardhmes së NSH-ve.

Pas Panairit, ALUP-i e ka ridrejtuar kapacitetin e tij të planifikimit hapësinor drejt komunës së Klinës dhe gjatë tremujorit të kaluar, nuk është shënuar ndonjë zhvillim në këtë çështje.

Aktualisht më me rëndësi është se mund të raportohet për përparim të mirë në lidhje me opsionet e menaxhimit të ardhshëm dhe pronësisë së aseteve të tokave të NSH, në veçanti të kullosave të larta. Eksperti i ALUP-it për menaxhimin e tokave shtetërore (Shkresa teknike e ALUP-it Nr. 17) ka bërë regjistrimin e mundësive ekzistuese, që kanë shanse dhe ka përpunuar përparësitë dhe mospërparësitë e kufizimeve. Rekomandohet që kullosat e larta t’i dorëzohen komunës, me kushte. Gjithashtu, gjatë tremujorit të kaluar AKM-ja ka dërguar një konsulent në terren, i cili ka njoftuar për mundësitë e ristrukturimit të NSH-ve. Edhe pse të dy ekspertët nuk ajnë takuar personalisht, komunikimi ndërmjet AKM-së dhe ALUP-it ka qenë intensiv dhe i frytshëm. MBNPZHR-ja ende po e merrë parasysh politikën e saj dhe preferon që tokat e kullosave të larta të Kosovës t’i menaxhoj një agjencion. Pavarësisht nga këto mendime të ndryshme, duket se po mbyllen zbraztësitë në çështjen e privatizimit. Shumë shpejtë pritet propozimi përfundimtar i konsulentëve të AKM-së. Vazhdimi i kësaj çështjeje do të mbetet aktiviteti kryesor për secilin nga të kyçurit, si dhe për ALUP-in në tremujorin e tij të ardhshëm.

Siç është paraqitur në Raportin Fillestar, ALUP-i është i gatshëm të punoj me komunën, për të përgatitur konceptin e zhvillimit rural të Dragashit. Inputi kryesor për konceptin e tillë do të jetë vendimi se si të shpërbëhet NSH-ja. Kjo nënkupton se aktualisht nuk mund e as nuk do të ëbehet ndonjë plan.

Rezultati 5 (bashkëpunimi dhe komunikimi i shtuar ndërqeveritar) komunat veriore,

Mbledhja e parë që nga viti 2003 e Grupit Punues Ndërministror për Ndotjen e tokave bujqësore është mbatjur në nëntor. Temat e diskutimit ishin roli i tij personal dhe aktivitetet e ardhshme. Kryesuesi është specialisti i MBPZHR-së për shfrytëzimin tokës. Grupi pUnues do të ketë mbledhjen e dytë në shkurt. Gjatë vitit 2006, Komiteti Ndërministror për Administrimin e Tokës nuk ka mbajtur asnjë mbledhje, të cilën e ka kryesuar AAK-ja.

Çështja e minoriteteve dhe komuniteteve trajtohet ku është relevante. Propozimin e ALUP-it për aktivitetet në komunat veriore, të cilat përmbanin programin për revitalzimin e fshatrave kodrinore në komunën e Zveçanit e ka refuzuar AER-i. Në vend të atij, projekti do të punësoj një ekspert serb të Kosovës për zhvillimin rural, i cili do të ndihmoj ALUP-in me pesë rezultatet e tij qenësore, me fokus të veçantë në çështjet e pakicave. Dy çështjet kryesore që aktualisht që kanë të bëjnë me pakica janë rregullimi i tokës në Videj me popullsinë e tij të përzier dhe turneja trajnuese për Ligjin për Tokat Bujqësore. ALUP-i është qartë në njohjen e çështjeve të gjinisë dhe t’i trajtoj ato si të paraqiten. Kjo kryesisht ndodh në Rezultatin 2, Rregullimi i tokës.

Një çështje e rëndësishme me të cilin përballet ALUP-i tani është se do t’i drejtoj përpjekjet e veta që t’i vej në veprim metodologjitë e veta (siç janë zhvilluar në pilot projekte dhe në hartimin e Udhëzimeve Administrative të LpTB-së) pas përfundimit të projektit sa i përket buxhetit ekzistues dhe kapacitetit të resurseve njerëzore. AER-i së shpejti do të kontaktohet për rolin të cilin IPA mund të luaj këtu.

Me sukses ka përfunduar udhëtimi studimor për rregullimin e tokës (24-10 // 01-11-06). Kjo turne është përqendruar në rregullimin e tokës (Danimarkë) dhe administrimin e tokës (Gjermani). Kanë marrë pjesë nëntë anëtarë të stafit të MBPZHR-së.

Marrëdhëniet me MBPZHR-në vazhdojnë të jenë të shkëlqyeshme. Përveç kësaj, bashkëpunimi me Institutin e Planifikimit Hapësinor (IPH), Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor (MMPH), me të cilët ALUP-i ngushtë bashkëpunon është shumë i kënaqshëm për të dyja palët. Raportet punuese me agjencionet dhe komunat përkatëse janë gjithashtu të dobishme dhe të kënaqshme.

Është vazhduar me bashkëpunimin me projektet tjera- qoftë AER-in ose jashtë AER-it. Por, dy partnerët më të afërt të ALUP-it – AMPK-ja dhe RAS-i – kanë përfunduar dhe janë mbyllur. Plani i Zhvillimit Bujqësor dhe Rurla 2007-13 të përgatitur nga AMPK-ja vazhdon të jetë konteksti në të cilin vepron ALUP-i. ALUP-i kryesisht kontribuon në Masën 2 të ARDP-së (Ristrukturimi i Potencialit Fizik në Sektroin Agro-rural), por edhe në Masën 5 (Përmirësimi i Menaxhimit të Resurseve Natyrore) dhe në një masë edhe në Masat tjera.

Do të krijohet bashkëpunimi me projektin e ri të AER-it “Mbështetja dhënë MBPZHR-së”, i cili do të filloj në fillim të janarit. Përveç kësaj, janë vendosur kontakte me “Mbështetje e Mëtutjeshme dhënë MMPH-së”, që merret me planifikimin hapësinor dhe ndotjen.

Disponueshmëria e fotografive ajrore dhe hartave për projektin është zgjedhur mu para përfundimit të kësaj periudhe raportuese në mënyrë të kënaqshme dhe efektive. Por, zgjidhja është bërë në baza individuale dhe ALUP-i do të mbaj dhe përkrah qëllimin e tij që ky material duhet të vihet në dispozicion me çmime të volitshme për qëllime të zhvillimit zyrtar të Kosovës.

Udhëheqësia e Komitetit Drejtues të projektit ka ndërruar, duke filluar me mbledhjen e Komitetit Drejtues të tremujorit të 1 ^rë të vitit 2007. Kryesuesi, z. Binak Krasniqi ka pranuar postin e Këshilltarit të Zëvednës Ministrit dhe më nuk ka kohë të kryej detyrën e kryesuesit. Në vedn të tij vie z. Afrim Frrokaj, Ushtrues i detyrës të Dept. të Zhvillimit Rural të MBPZHR-së. Z. Krasniqi do të mbetet anëtar i Komitetit Drejtues me të drejtë vote.